BİREYSELLEŞTİRİLMİŞ EĞİTİM PROGRAMLARI

Eğitim sisteminin en önemli amacı tüm çocukların gelişim süreçlerindeki olası sorunlarında onlara yardımcı olabilmektir. Bu amaç, kendisini özellikle toplumun yeterli ve amaçlarına erişmiş bireyler yetiştirme ilkesinde daha fazla ortaya koymaktadır. Ancak, işlevleri yerine getirmeyi engelleyen etmenlerin bulunmasıyla birlikte, uygun eğitim planları ve uygulamaları geliştirilebilir. Her öğrenci farklı bir birey olarak bazı öğrenme yetersizlikleri ve yeterliliklerini kendi içinde barındırır. Bu nedenle değerlendirme bilgileri baz alınarak bireyler için uygun bireyselleştirilmiş öğretim programları hazırlanır.

Bu tür programlar bireylerin engelleri olsa bile onların var olan potansiyellerini kullanma ve geliştirme ortamını sağlar.

Bireyselleştirilmiş eğitim programı özel gereksinimli bireyin gelişim veya ona uygulanan programın gerektirdiği disiplin alanlarında (öz-bakım, akademik beceriler, sosyal beceriler, iletişim vb.) eğitsel gereksinimlerini karşılamak üzere uygun eğitim ortamlarından (okul, özel eğitim okulu, özel sınıf, mesleki eğiti merkezi, vb.) ve destek hizmetlerden (kaynak oda, sınıf-içi yardım, dil ve konuşma terapisi, fiziksel rehabilitasyon vb.) en üst düzeyde yararlanmasını öngören yazılı dokümanlardır.

BEP;

Ø Bir özel eğitim programıdır.

Ø Özel eğitim gerektiren birey için geliştirilmiş ve ailesi tarafından onaylanmış bu program; bireyin, ailenin, öğretmenin gereksinimleri doğrultusunda hazırlanmıştır ve hedeflenen amaçlarda verilecek destek eğitim hizmetlerini içerir.

Ø Özel eğitim gerektiren öğrencinin, normal sınıf düzeyinde belirlenmiş beklentilerinden farklı olarak belirlenen bir süre içinde öğrenme beklentilerinin, ihtiyaçlarının, ilgilerinin ve performansının bir özetidir.

Ø Normal okul programındaki değişiklikleri ve uyarlamaları içeren ve her özel eğitim gerektiren öğrenci için hazırlanan yazılı bir plandır.

Ø Özel eğitim gerektiren öğrencinin gelişimini gözlemek ve iletişim kurmak için öğretmenlere yardımcı olan bir araçtır.

Ø Okul personeli ve destek hizmetleri veren kişilerin birlikte geliştirdikleri, uygulandıkları ve gelişmeleri izledikleri bir plandır.

Ø Gerektiğinde düzeltilebilen ve değiştirilebilen esnek bir çalışma programıdır.

Bireyselleştirilmiş Eğitim Programının Amaç ve İşlevleri

Özel gereksinimli olduğu belirlenen her öğrenci için BEP hazırlanır. Bu amaçla öğrenci ayrıntılı değerlendirmeye alınır. Ayrıntılı değerlendirme sonucunda belirlenen performans düzeyi ve eğitsel gereksinimleri doğrultusunda yılda bir kez BEP hazırlanarak yıl içerisinde BEP ekibinin uygu gördüğü aralıklarla değerlendirme yapılır. Özel gereksinimli her öğrenci için hazırlanması gerekli ve yasal olarak zorunlu bireyselleştirilmiş eğitim programlarının temel amacı, bu öğrencilere en üst düzeyde yararlanabilecekleri eğitim fırsatları sunmaktır. BEP’in işlevleri şu şekilde özetlenebilir.

1.BEP toplantıları, aile ve okul personeli arasındaki iletişim aracıdır. Öğrencinin gereksinimleri, nelerin sağlanabileceği ve karşılaşılabilecek durumların neler olabileceği konusunda her iki tarafa da eşit söz hakkı sağlar.

2.BEP, öğrencinin gereksinimi olan özel eğitim hizmetleri ve ilişkili destek hizmetlerin öğrenciye sunulacağına ilişkin yazılı bir taahhüttür.

3.BEP ailenin, okulun ve ilişkili tüm birimlerin çalışmalarını ve bunların öğrenciye katkılarını izleme ve değerlendirme aracıdır.

Kimlerin BEP’e İhtiyacı Vardır?

ü Aynı yaş grubundaki çocuklara sağlanan eğitim olanaklarından yararlanmasını engelleyen özel eğitim gereksinimi olan bireylerin,

ü Engeli ya da yetersizliği, eğitimsel performansını olumsuz olarak etkileyen bireylerin,

ü Gereksinimlerinin karşılanması için özel düzenlenmiş destek eğitime gereksinim duyulan bireylerin

bireyselleştirilmiş eğitim programına ihtiyacı var demektir.

BEP’in Yararları

Çocuğun yapabilecekleri betimlenir.
Çocuğa uygun eğitim hizmetleri sunulur.
Çocuğun engelinden kaynaklanan farklı gereksinimleri belirlenir.

Çocuğun kendi öğrenmesi ile ilgili daha fazla sorumluluk almasına yardımcı olunur.

Çocuğun öğrenmesi izlenir.
Çocuğun ilerlemeleri kayda alınır.

Çocuğun ailesi ile diğer birim üyelerinin ilişkilerine katkıda bulunur.
Çocuğun bilgi ve beceri eksiklerinin nasıl giderilebileceğine yol gösterir.
Çocuğun eğitiminde karşılaşılabilecek sorunlar ve çözümler, alınacak kararlar hakkında aile ve okul personeline eşit söz hakkı sağlar.
Çocuğun gelişiminin değerlendirilmesini sağlar.

§ Programın, materyalin ve başlangıç noktalarının etkililiğinin değerlendirmesine yardımcı olur.

BEP GELİŞTİRME BİRİMİ

BEP’i BEP Geliştirme Birimi hazırlar.

Özel eğitim ve kaynaştırma uygulamaları yapılan okul ve kurumlarda, özel eğitim gerektiren bireyler için, BEP’in geliştirilmesi, uygulanması, izlenmesi ve değerlendirilmesi amacıyla BEP geliştirme birimi oluşturulur. Bu birimlerin, yakın çevrelerinde birim kurulamayan kurumlardaki özel eğitim gerektiren bireylere de destek eğitim vermesi için hizmet alanları özel eğitim hizmetleri kurulu tarafından belirlenir.

BEP Geliştirme birimi;

Kurum müdürü veya görevlendireceği müdür yardımcısının başkanlığında, gezerek özel eğitim görevi verilen öğretmen, aile, özel eğitim gerektiren öğrenci, rehber öğretmen-psikolojik danışman, eğitim programları hazırlamakla görevli öğretmen, özel eğitim gerektiren öğrencinin sınıf öğretmeni veya hazırlanan programın içeriğine uygun branş öğretmeni, gerektiğinde izleme tanılama ve değerlendirme ekibinden görevli bir kişiden oluşur.

Başkan, aile, özel eğitim gerektiren bireyin kendisi, özel eğitim gerektiren öğrencinin sınıf öğretmeni veya hazırlanan programın içeriğine uygun branş öğretmeni, rehber öğretmen-psikolojik danışman BEP geliştirme biriminin çekirdek üyeleridir.

Ayrıca, gerek duyulduğunda tıbbi personel, fizyoterapist, konuşma terapisti, odyolog vb. farklı disiplinlerden uzmanlar da BEP toplantılarına davet edilebilirler.

Bep Geliştirme Birimi Üyelerinin Görevleri Nelerdir?

Başkan,

1.Birimi oluşturur, üyeleri belirler, toplantıları planlar.

2.Bireyselleştirilmiş eğitim programı geliştirilmesi, uygulanması, izlenmesi ve değerlendirilmesi sürecinde, bireyin gereksinimleri doğrultusunda kurum içi düzenlemeleri yapar.

3.Bireyselleştirilmiş eğitim programı geliştirilmesi sürecinde yapılan çalışmaları, değerlendirmeleri izler, gereksinim duyulan araç-gerecin geliştirilmesi veya sağlanması için özel eğitim hizmetleri kurulu ile eşgüdümlü çalışır.

Gezerek Özel Eğitim Görevi Verilen Öğretmen:

Kurumun olanaklarına ve bireyin gereksinimlerine göre hazırlanan bireysel eğitim planlarını, kaynaştırma uygulamaları yapılan kurumlar ile özel eğitim kurumlarında uygular.

1.Değerlendirme ölçeklerinin geliştirilmesinde görüşünü bildirir.

2.Gerektiğinde bireye, aileye, öğretmene ve kuruma bilgi verir.

Öğretmen:

1.Bireyselleştirilmiş eğitim programlarının hazırlanmasında, uygulanmasında ve değerlendirilmesinde etkin görev alır.

2.Planlanan eğitim programlarını uygulamaya dönüştürür.

3.Bireyin gelişimine göre yeni bireysel eğitim programı önerileri hazırlar.

Aile:

1.Bireyselleştirilmiş eğitim programının geliştirilmesi sürecinde gereksinimleri iletir.

2.Çocuğu ile ilgili hedeflerini ve planlarını belirtir.

3.Eğitim programının uygulanması sırasında çalışmalara etkin bir şekilde katılır, gerektiğinde eğitim araç gereç desteği sağlar.

Özel Eğitim Gerektiren Birey:

1.Bireyselleştirilmiş eğitim programlarının hazırlanışı sırasında kendi gereksinim ve isteklerini belirtir.

2.Çalışmalara etkin biçimde katılır.

3.Değerlendirme sonrasında çıkan eğitim önlemi ve yöneltme kararında isteğini belirtir.

Rehber Öğretmen Psikolojik Danışman:

1.Bireyin özel eğitim gereksinimleri doğrultusunda görüşünü belirtir ve bireye rehberlik yapar.

2.Bireyin gelişimini izler.

Eğitsel tanılama, izleme ve değerlendirme ekibi temsilcisi:

1.Birey için saptanan destek eğitim hizmetlerinin uygulanmasında rehberlik eder.

2.2. Bireyin gelişimini okul rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri servisi ile işbirliği içinde izler.

Eğitim Programları Hazırlamakla Görevlendirilen Öğretmen:

1.Bireyselleştirilmiş eğitim programlarının hazırlanmasında, uygulanmasında ve değerlendirilmesinde etkin görev alır.

2.Değerlendirme ölçekleri geliştirir. Gereksinim duyulan araç-gerecin geliştirilmesi veya sağlanması için başkan ile eş güdümlü çalışır.

3.Bireyin gelişimine göre yeni bireyselleştirilmiş eğitim programı önerileri hazırlar.

4.Gerektiğinde bireye, aileye, öğretmene danışmanlık yapar.

BEP nasıl hazırlanır?

Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı Hazırlama Aşamaları:

BEP süreci yedi temel aşamadan oluşur:

1.Bireyselleştirilmiş eğitim programını hazırlayacak ekibin oluşturulması,

2.Çocuğun eğitsel performans düzeyinin belirlenmesi

3.Uygun eğitim ortamları ve bu ortamlarda sunulacak destek hizmetlerin belirlenmesi

4.Bireyselleştirilmiş öğretim programının hazırlanması

5.Uzun ve kısa dönemli amaçların belirlenmesi

6.Uygun öğretim materyalleri ve öğretim yöntemlerinin belirlenmesi

7.BEP’in uygulanması, izlenmesi ve değerlendirilmesi için sorumluların belirlenerek zaman çizelgesinin hazırlanması ve değerlendirme biçimine karar verilmesi.

Performans Düzeyinin Belirlenmesi

Varolan Performans Düzeyinin Belirlenmesi ve Yazılması

Bireyselleştirilmiş eğitim programında çocuğun, performans düzeyine ilişkin ifadelerin yer alması gerekmektedir. Öğrencinin performans düzeyi, ayrıntılı değerlendirme sonuçlarına dayalı olarak hazırlanan, öğrencinin yapabildikleri ve yapamadıklarını tanımlayan özet ifadelerdir. Performans düzeyi ifadesinin bireyselleştirilmiş eğitim programında yer alması, ailelerin ve öğretmenlerin öğrencinin programda göstermiş olduğu ilerlemeyi belirlemeleri açısından son derece önemlidir. Bu ifadeler, değerlendirme sonuçlarını açık ve anlaşılır şekilde özetlemektedir. Ayrıca, performans düzeyi ifadesi, öğrencinin belirli ihtiyaçlarını tanımlamayı ve öncelik sırasına dizmeyi sağlamaktadır.

Performans Düzeyi İfadelerinde Yer Alması Gereken Bilgiler

Performans düzeyi yazılırken gerekli olan bilgileri seçmede, ne tür verilere ihtiyaç olduğu belirlenmelidir. Öğretmen, öğrencinin hangi okuma becerilerine sahip, hangilerine sahip olmadığını belirlerken, öğrencinin sınıf düzeyini göz önünde bulundurarak sahip olması gereken becerileri belirlerse, yeterli olmayabilir.

Performans düzeyinde yer alması gereken bilgiler üç ana başlık altında toplanmaktadır: Bunlar,

a)Belirli bir alandaki öğrenci performansını akran grubuna göre karşılaştıran bilgiler;

Sınıf düzeyi göz önünde bulundurularak yapılan değerlendirmeler, öğrencilerin yaşı gereği olması gerektiği sınıf düzeyinden, ne kadar geri olduğunu belirlemek açısından önemli olabilir.

b)Öğrencinin yapabildikleri ve yapamadıkları becerilere ilişkin bilgiler:

Öğrencinin matematik testinden birinci sınıf öğrencilerin düzeyinde puan aldığını söylemek yerine, birer birer ona kadar sayamamaktadır gibi bir ifadeyi kullanmak, öğrencinin var olan performans düzeyine ilişkin fikir verebilir.

c)Belirli bir eğitim programına katılım düzeyini gösteren ifadeler:

Bazı durumlarda öğrencinin okul eğitim programında yer alan derslerdeki düzeyini belirlemekte gerekli olabilir. Bu durumlarda, eğitim programına dayalı değerlendirme teknikleri kullanılarak, öğrencinin eğitim programında yer alan konulardaki düzeyi belirlemektedir.

Uzun ve Kısa Dönemli Amaçların Belirlenmesi ve Yazılması

Amaçları Belirlemenin ve Yazmanın Nedenleri

BEP geliştirilmesinde yer alan en önemli öğelerden biri de öğrenci için uygun uzun dönemli yıllık amaçlar ve kısa dönemli amaçların belirlenip yazılmasıdır. Özel gereksinimi olan çocuklar için program geliştirme sürecinde amaç belirlemenin nedenleri şu şekilde sıralanabilir:

*çocuğun öğretimi üzerinde odaklaşabilmek,

*performansını izlemek,

*ekip üyeleriyle iletişim kurabilmek,

*yasal düzenlemelerdir.

Uzun Dönemli Amaçlar ve Yazımı

Uzun dönemli amaçlar ya da yıllık amaçlar, öğrenciden uzun bir zaman sonunda (bir öğretim dönemi ya da öğretim yılı gibi) edinmesini istediğimiz davranışlardır. Bu davranışlar öğrencinin bir dönemde, yıl sonunda ya da ünite sonunda başarmasını beklediğimiz beceriler ve özelliklerdir.

Şu sorular, öğrenci için uzun dönemli amaçların belirlenmesine yardım eder.

-Yetersizliği nedeni ile genel program alanlarından hangisinde sorunu var?

-Yeterli olduğu program alanları nelerdir?

-Öğrenci öğretim yılı sonunda ne yapması gerekir?

Uzun Dönemli Amaçların Seçiminde Dikkat Edilecek Faktörler:

a-Öğrencinin Önceki Başarısı: Öğrencinin bazı kavram ve becerileri daha önceki öğrenim deneyimlerinde ne oranda kazandığını ortaya koyar

b-Öğrencinin Var Olan Performans Düzeyi: Öğrencinin var olan performansı, onun yeterli ve yetersiz olduğu alanlar hakkında temel bilgileri oluşturur.

c-Öğrencinin Tercihleri: Hazırlanacak olan program öğrencilerin ilgilerine dayalı olarak düzenlenirse, çocuğun performansında gelişmeler olduğu gözlenmiştir.

d-Seçilen Amaçların Uygulanabilirliği: Özel gereksinimli çocukların pek çoğu normal akranlarından akademik olarak geridir. İleri düzeyde akademik bilgi ve beceri kazandırma yerine ev ve günlük yaşamında işe yarayacak bilgi ve beceriler verilmelidir.

e-Öğrencinin Öncelikli Gereksinimleri: Öncelikli beceriler, acil gereksinimler ve uygulanabilme durumu öncelikle dikkate alınması gereken faktörlerdir.

f-Amaçların Kazanımı İçin Ayrılan Zaman:Amaç seçiminde o amaca ulaşmak için ayrılacak zaman dilimi çok önemlidir. Tüm amaçları belli bir zaman diliminde kazandırmak mümkün değildir. BEP’i bir öğrenciye bütün önemli becerileri bir yılda kazandırabilecek bir program olarak görmemelidir.

Uzun Dönemli Amaç Yazımına Örnek:

-Öğrenci beş gün ard arda, üç denemeden ikisinde nesneleri işlevlerine göre sınıflandırır.

-Öğrenci 1. dönem sonunda 3 basamaklı doğal sayılarla eldesiz toplama işlemi yapıp sonucunu yazar-söyler, gibi

Kısa Dönemli Amaçlar ve Yazımı:

Kısa dönemli amaçlar, ölçülebilir, gözlenebilir, yıllık amaçların temel parçalarının mantıksal ayrımı, ilerlemenin genel göstergeleri ve bir zaman süresi içinde sık sık gösterilen işaretlerdir.

Kısa Dönemli Amaçların Öğeleri

1.Birey: BEP’de kısa dönemli amaçlar, özel gereksinimli tek bir öğrenci için ve ismi ile ifade edilmelidir.

2.İstenen ya da Beklenen Davranışın Tanımlanması: Kısa dönemli amaçlar öğrencinin ne yapacağını açık bir şekilde belirtmeli ve öğrencinin davranışını göstermelidir.

Örn: Ali 1 ve 10 arasındaki rakamlar arasından gösterilen rakamın adını söyler.

3.İstenilen Davranışın Hangi Koşullar Altında Meydana Geleceğinin Açıkça Belirtilmesi: Davranışın gerçekleşme koşulları

a.Sözel İstekler ya da yönergeler: dikkat etmesini istediğimizde.....

b.Yazılı İstekler ya da Yönergeler: Şekil ya da grafiği belirli bir formata göre....

c.Materyaller:Etkinlik sırasında gereksinim duyulan öğretim materyallerini kapsar.

d.Gereksinim Duyulan Yardım Düzeyi: Öğrencinin doğru tepkide bulunma olasılığını artırmak için öğretmen tarafından sunulan ipuçlarıdır.

“Model olunduğunda arkadaşı ile iletişime geçer”

“Kısmi fiziksel yardımla çizgileri çizer.”

e.Çevresel ortam ve uyarlamalar: Öğretmen öğrenciden istenen performansı hangi ortamda gerçekleştireceğini açıklar.

4.Kabul Edilebilir Davranış İçin Ölçüt Belirleme: Ölçüt öğrenci performansının, davranışının yeterliliği hakkında karar verebilmek için başvurduğumuz standartlardır. Bu ölçütler şunlardır:

a.Zaman sınırını belirlemek: Ayşe verilen resmin bir parçasını 5 dakikada boyar.

b.Yeterli sayılacak doğru cevap yüzdesini ya da oranını belirlemek: Fatma aynı tip birer kare, daire, üçgen şekilleri arasından üçgen olanları beş kezden dördünde gösterir.

c.Kabul Edilecek En Az Doğru Davranış Sayısını Belirlemek: Bazı durumlarda yüzdeler ve oranlar kullanışlı değildir ya da başarının uygun belirleyicileri değildir. Bu tür durumlarda belirli bir zaman sürecinde belirli bir sayıda uygun davranış göstermesine bakılabilir.

d.Davranışta belirleyici olan önemli bir öğeyi tanımlamak: Bazı durumlarda belli sayıda uygun davranış yerine, uygun davranış şekli olabilir.

Bir öğrencinin 1-10 arasındaki rakamları uygun sıra ile ve modeline uygun biçimde yazması gibi.

e.Ölçütlerin Kombinasyonunu Sağlamak: Bazen birkaç ölçüt bir arada yeni bir ölçüt oluşturabilmektedir.

“r” sesini iki hafta süresince ardışık beş kelime içinde çıkarması gibi

Kısa Dönemli Amaç Yazımına Örnek.

Ayşe, bu toplama işlemini yap yönergesi söylendiğinde bir basamaklı bir doğal sayıyla bir basamaklı bir doğal sayıyı sonuç bir basamaklı çıkacak şekilde toplayıp sonucunu %100 doğrulukla yazıp söyler.

Uzun Dönemli Amaç ve Kısa Dönemli Amaçların Bir arada Yazımına Örnek

Öykü 9 yaşında 3. sınıfta kaynaştırma öğrencisidir. Matematik performansına bakıldığında öğrenci 1’er 1’er ve 2’şer 2’şer 500’e kadar sayabilmekte, ancak basit düzeyde dört işlem yapamamaktadır.

Bu öğrenci için başlangıç aşamasında toplama işlemini öğretmek amacı ile yazılabilecek uzun dönemli amaç ve kısa dönemli amaçlar şu şekilde olabilir.

Öğrencinin Adı-Soyadı: Öykü... Gelişim Alanı: Matematik

Uzun Dönemli Amaç: Öykü Kasım ayı sonunda iki basamaklı doğal sayılarla eldesiz toplama işlemi yapıp sonucunu yazar-söyler.

Kısa Dönemli

Amaçlar

Öğretim

Teknikleri

Araçlar

Sorumlu

Değerlendirme

Tekniği

Başarı

Tarihi

1.Öykü bu toplama işlemini yap yöner-

gesi verildiğinde bir basamaklı bir doğal sayıyla bir basamaklı bir doğal sayıyı

sonuç bir basamaklı çıkacak şekilde alt alta toplayıp sonucunu %100 doğrulukla

yazıp-söyler

2. Öykü bu toplama işlemini yap yöner-

gesi verildiğinde bir basamaklı bir doğal sayıyla bir basamaklı bir doğal sayıyı

sonuç iki basamaklı çıkacak şekilde alt alta toplayıp sonucunu %100 doğrulukla

yazıp-söyler.

Basamak-

landırılmış

yöntem

Basamak-

landırılmış

yöntem

Defter

Kalem

Silgi